• Μαρίνα Κρασαδάκη

Pieces of a Woman

Disclaimer: Το παρακάτω κείμενο περιέχει spoilers.




Διανύοντας το δεύτερο (και ταυτόχρονα το τρίτο) lockdown, το Netflix και γενικά οι πλατφόρμες για streaming σειρών και ταινιών έχουν πάρει φωτιά. Στις αμέτρητες επιλογές ταινιών προστέθηκε μέσα στους πρώτους μήνες του 2021 και το “Pieces of a Woman” και έκτοτε κατέλαβε μια θέση σε πολλές οθόνες στην Ελλάδα, αλλά και γενικότερα, στον κόσμο. Πρόκειται για μία ταινία γραμμένη από την Kata Weber και σκηνοθετημένη από τον Kornél Mundruczó βασισμένη σε μία τραυματική εμπειρία του ζευγαριού.


Ουσιαστικά η ταινία πραγματεύεται τόσο την περιγεννητική απώλεια, όσο και τον θρήνο σε όλες του τις εκφάνσεις τονίζοντας πόσο προσωπικός είναι για τον καθένα μας. Μέσα από έναν δύσκολο τοκετό, η Martha, την οποία παίζει η Vanessa Kirby, γνωστή για τους θαυμαστές του “Crown”, βρίσκεται αντιμέτωπη με το θάνατο της κόρης της, η ζωή της οποίας κράτησε μόλις λίγα λεπτά. Καλείται, πλέον, όχι μόνο να διαχειριστεί το δικό της πόνο, αλλά και το πως θα συνυπάρξει με αυτόν ο πόνος των δικών της ανθρώπων, όπως του συντρόφου της Sean (Shia Labeouf) και της μητέρας της (Ellen Burstyn).





Εγείρεται, από τον σκηνοθέτη, το ερώτημα «Είμαστε ποτέ οι ίδιοι μετά από μία τραγωδία; Μπορούμε να έχουμε ένα σύντροφο στο θρήνο ή είμαστε μόνοι μας σε αυτό;» Οι δημιουργοί της ταινίας φαίνεται να μας δίνουν την δική τους απάντηση, και με την σταδιακή απομάκρυνση του ζευγαριού και τον χωρισμό του μετά την απώλεια, αλλά κυρίως με τον τρόπο που παρουσιάζεται ο θρήνος του κάθε χαρακτήρα. Πιο συγκεκριμένα, η Martha μετά το χαμό της κόρης της φαίνεται να παγώνει και να αδυνατεί να προχωρήσει. Ωστόσο, δεν παγώνει, όπως εξηγεί η Weber, από την τραγωδία της, αλλά από την αγάπη της για ένα μωρό που δεν υπάρχει. Εκπέμπει αυτή την απερίγραπτη αγάπη, που όμως δεν έχει παραλήπτη, πράγμα που την μπερδεύει και φαίνεται στους γύρω της σαν να θέλει να εξαφανίσει το μωρό και την ανάμνηση του. Ταυτόχρονα, νιώθει ότι αν προχωρήσει, προδίδει το μωρό της.



Όσον αφορά τον σύντροφο της Martha, Sean, εκφράζει τον θρήνο του τελείως διαφορετικά, αν και προσωπικά θεωρώ ότι αν του είχε δοθεί η ευκαιρία να εκφραστεί με άλλο τρόπο θα το είχε κάνει. Καθώς κατά την εγκυμοσύνη και τη λοχεία, και ιδιαίτερα μετά το δεύτερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, δίνεται η ευκαιρία στη μητέρα να αναπτύξει έναν πιο ισχυρό δεσμό με το μωρό της, θεωρείται πολλές φορές ο θρήνος της πιο σημαντικός από του πατέρα, όταν το μωρό χάνεται. Αυτό, μαζί με την ταυτόχρονη καταπίεση της κοινωνίας προς τους άνδρες να κρύβουν τα συναισθήματα τους για να φανούν δυνατοί, λήφθηκαν, φαντάζομαι, υπόψιν στην πολύ ρεαλιστική απεικόνιση του Sean που πονά σιωπηλά, νιώθει αβοήθητος και κυλάει πίσω στον εθισμό. Η μη- δεκτικότητα της συντρόφου του στις ανάγκες του όσον αφορά την απώλεια τους τον απομακρύνει ακόμη περισσότερο από εκείνη. Η τοξική αρρενωπότητα και τα μη ρεαλιστικά πρότυπα για αυτόν, και για τους άνδρες γενικότερα, είναι που εμποδίζουν και τον Sean αλλά και, σε πολλές άλλες περιπτώσεις, άλλους άνδρες να βρουν τη λύτρωση.



Στις περισσότερες περιπτώσεις περιγεννητικής απώλειας, αλλά και απώλειας γενικότερα, λαμβάνονται υπόψιν μόνο τα συναισθήματα των γονιών λόγω του μεγάλου χαμού τους. Όμως δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι μετά από το θάνατο ενός μωρού και για άλλους ανθρώπους στο πολύ κοντινό περιβάλλον του ζευγαριού προκύπτει η ανάγκη να θρηνήσουν. Στην ταινία αναδεικνύεται αυτό μέσω της μητέρας της Martha, Elizabeth. Η Elizabeth, ενώ νιώθει πως ο χαμός του εγγονιού της σημαίνει πρώτα μεγάλο πόνο για την κόρη της και μετά μεγάλο πόνο για εκείνη, προσπαθεί να επιβάλει τον τρόπο με τον οποίο η ίδια έχει ανάγκη να θρηνήσει στην Martha· την εκδίκηση. Διώκει την μαία, την οποία θεωρεί υπεύθυνη για την τραγωδία τους, και δεν δέχεται το «όχι» για απάντηση. Ως επιζούσα του Ολοκαυτώματος, έχει έναν πολύ καθορισμένο τρόπο στο μυαλό της με τον οποίο αντιμετωπίζει το τραύμα και θεωρεί απαραίτητο να περάσει αυτή την εμπειρία της σαν γνώση στο παιδί της. Καταλήγει έτσι να εθελοτυφλεί, νομίζοντας πως μπορεί με κάποιο τρόπο να βοηθήσει την Martha, χωρίς να της δώσει χώρο να αντιμετωπίσει μόνη της την κατάσταση. Όπως είπε και η ίδια η Ellen Burstyn, η οποία την υποδύεται, σε μια συνέντευξη, η Elizabeth αγαπάει πολύ την κόρη της, απλά δεν την αγαπάει με τον τρόπο που η κόρη της έχει ανάγκη.


Αναφορικά με τη δίωξη της μαίας, ωστόσο, είναι ενδιαφέρον ότι πρόκειται για την δεύτερη αναφορά της ταινίας σε πραγματική ιστορία, μαζί με την τραυματική εμπειρία της σεναριογράφου και του σκηνοθέτη. Η υπόθεση της μαίας βασίστηκε στην αληθινή υπόθεση της Ágnes Geréb, μαίας από την Ουγγαρία. Η Ágnes, πρωτοπόρος στην συμμετοχή των πατέρων στους τοκετούς στη χώρα της, θεωρήθηκε υπεύθυνη για το θάνατο ενός νεογέννητου λόγω του οποίου και έχασε την άδεια άσκησης επαγγέλματος της για τρία χρόνια το 2007, ενώ το 2010 βρέθηκε στο δικαστήριο για επαγγελματική αμέλεια. Κρίθηκε, τελικά, ένοχη και εκτέλεσε ποινή φυλάκισης, σε αντίθεση με την Eva, την μαία της ταινίας.


Ένας σπουδαίος συμβολισμός που υπήρξε στην ταινία ήταν τα μήλα και η σημασία που είχαν αυτά για τη Martha. Το μήλο έχει υπάρξει στο παρελθόν σύμβολο γονιμότητας και έτσι χρησιμοποιείται και στην ταινία. Η Martha, καθώς περνάει τη δύσκολη περίοδο της λοχείας, και όσο έρχεται σε τυχαία επαφή με παιδιά και βρίσκεται σε καταστάσεις που της θυμίζουν το χαμό του δικού της, φαίνεται να στρέφει την προσοχή της σε αυτό το φρούτο. Δείχνει να της προσφέρει κάτι παραπάνω από ό,τι στους υπόλοιπους από εμάς, το οποίο εκείνη λαμβάνει με όλες της τις αισθήσεις. Στις αρχικές σκηνές τη βλέπουμε να τρώει, να μυρίζει, να παρατηρεί τα μήλα και τους σπόρους τους, ενώ στη συνέχεια καταλήγει να ασχολείται πιο ενεργά με αυτά, τυλίγοντας τους σπόρους τους και φυλάγοντας τους για να βλαστάνουν. Όλο αυτό μοιάζει σαν μία αλληγορία, μια «θεραπεία» μέσω της οποίας η Martha προσπαθεί να αντιληφθεί τι της συνέβη, να έρθει σε επαφή με τη γονιμότητα της, να ανακτήσει τον έλεγχο στο σώμα της. Έρχεται σε παραλληλισμό, μάλιστα, με όσα είπε η ίδια η Weber για την δική της αποβολή·

«Ένιωθα ότι στερήθηκα το σώμα μου λόγω όλων αυτών των ανθρώπων που εξέφραζαν τις απόψεις τους για την αποβολή μου. Δεν ήταν πια δικό μου. Έπρεπε να το πάρω πίσω μέσω της γραφής· ήταν θεραπεία για μένα».


Όταν, εν τέλει, γίνεται η δίκη της μαίας και η Martha, ως μάρτυρας, καλείται να θυμηθεί τι χρώμα είχαν τα μάτια ή τα μαλλιά του παιδιού που κράτησε για λίγα λεπτά η ίδια αδυνατεί. Μέσα από μία διαδικασία αναβίωσης αυτής της ολιγόλεπτης επαφής, η Martha ξαναπαίρνει το λόγο για να θυμηθεί πως τελικά η κόρη της είχε τη γνώριμη μυρωδιά ενός μήλου. Στη συνέχεια, παραδέχεται ότι δεν πιστεύει ότι ο θάνατος της συνδέεται με αμέλεια της μαίας, δήλωση που εν τέλει την αθωώνει. Έτσι η κόρη της ήρθε στη ζωή για αυτά τα λίγα λεπτά, όχι για να προξενήσει πόνο, αλλά για να δώσει αγάπη. Η ταινία, τέλει κλείνει με την Martha, δέκα περίπου χρόνια μετά, να βλέπει την κόρη της Lucy να κατεβαίνει από την μηλιά που εκείνη φύτεψε στην αυλή της για την κόρη που έχασε. Έτσι, οι δύο αδερφές που δεν συναντήθηκαν ποτέ συνδέονται μέσω αυτού του δέντρου.


Το “Pieces of a Woman” δεν είναι μία εύκολη ταινία, όπως εύκολο δεν είναι και το θέμα που πραγματεύεται. Παρά τη δυσκολία της, όμως, πρόκειται για μια εξαιρετικά δοσμένη εκτέλεση, με συνταρακτικές ερμηνείες, που οι σιωπές είναι τόσο δυνατές όσο και οι φωνές τους. Και με τη σκηνοθεσία έχει γίνει σπουδαία δουλειά, ενώ ο 24λεπτος τοκετός στην αρχή της ταινίας είναι ίσως από τους πιο ρεαλιστικούς που έχουμε δει στη μεγάλη οθόνη (ή σε μικρή οθόνη, ανάλογα που την δει κανείς). Προσωπικά με άγγιξε σε πολλά επίπεδα· και ως νέα γυναίκα που φιλοδοξεί κάποια στιγμή να γίνει μητέρα, και ως μέλλουσα μαία, μα κυρίως ως άνθρωπο που έχει βιώσει και θα βιώσει, μάλλον, ακόμη περισσότερες φορές την απώλεια.


Καταλαβαίνω ότι αν κάποιος έχει φτάσει μέχρι αυτές τις τελευταίες γραμμές και δεν έχει ήδη δει την ταινία, ίσως δεν θεωρεί ότι έχει πολλά να του δώσει, δεδομένου του πόσα έχω αποκαλύψει γι’ αυτή. Μα πραγματικά, για μένα αξίζει κανείς να τη δει ακόμη κι έτσι. Ίσως αξίζει και παραπάνω. Και αυτό γιατί το κατά πόσο αυτή είναι ή όχι μία σπουδαία ταινία δεν βασίζεται σε κάποιο μεγάλο plot twist, αλλά στο συναίσθημα.

  • Facebook
  • Instagram
  • output-onlinepngtools