• you, unplugged

Οι απαράμιλλες αξίες του Παρθενώνος & η Γλυπτική του Κόσμηση.



Η κλασσική τέχνη, δώρο ακριβό και ευτύχημα σπάνιο, ενσαρκώνεται πλήρως στην Αρχαία Αθηναϊκή Ακρόπολη, τα πολυδιάστατα μνημεία της οποίας υψώνονται στο ερίτιμο και ακανθώδες έδαφός της και αποτελούν διαπρύσιο κήρυκα του Καθολικού Ανθρωπισμού καθώς και κολοφώνα των έξι Καλών Τεχνών. 


Χωρίς αμφιβολία και αμφιθυμία, η Ακρόπολη και τα μνημεία της αποτελούν τον σημαντικότερο και λαμπρότερο τόπο στην πλέον σύγχρονη, μεταπολεμική και πολύπτυχη πόλη των Αθηνών. Η μύχια δαψίλεια των υψηλών ανθρωπιστικών αξιών οι οποίες βρίσκονται άλλοτε κρυμμένες και άλλοτε ολοφάνερες ανάμεσα στα ιερά θραύσματα μαρμάρου, εμφανίζονται με λαμπρότητα και ενάργεια μόνο σε εκείνους που νείρονται και κήδονται της εμβάθυνσης στην “ψαύση” των μυστικών ατραπών της αρχαιότητος. Όσο για εκείνους οι οποίοι βρίσκονται πνευματικά σε νήδυμο ύπνο, πολύ φοβούμαι πως οι αξίες που κρατά ερμητικά το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, πέφτουν συθέμελα στο αλεξιβρόχιο της αμάθειας, της ημιμάθειας αλλά και της ατελούς καλλιέργειας οι οποίες βεβαίως έχουν ως απόρροια την νοητική αβελτηρία και σήψη. Εάν βεβαίως η κλασσική τέχνη μπορεί να παρομοιωθεί με μία από τις έξι μαγευτικές γυναικείες μορφές που ακούν στο όνομα “Καρυάτιδες” τότε είναι πρόδηλο πως οι προβαλλόμενες υψηλές αξίες αποτελούν υφάνσεις των ίδιων εσθήτων με τις οποίες είναι ενδεδυμένες οι ευαγείς κόρες στο πρόστυλο του Ερεχθείου, προστάτιδες του ταφικού μνημείου του μυθικού βασιλιά και ήρωα Ερεχθέα που χάρις στον μοναδικό μύθο της γέννησής του οι Αθηναίοι διαμόρφωσαν την ταυτότητα του αυτόχθονα (αυτός+χθων/γη) ή γηγενή (γη+γεννώ) αυτού δηλαδή που φυτρώνει κυριολεκτικά από τη γη: Ο Ερεχθέας γεννιέται από το σπέρμα του θεού Ηφαίστου όντας εκστασιασμένος από την ομορφιά και τη σοφία της θεάς Αθηνάς. Ο “σπόρος” του θεού Ηφαίστου πέφτει στο μηρό της θεάς καθώς εκείνη αντιστέκεται σθεναρά στο ερωτικό του παραλήρημα. Η Αθηνά χρησιμοποιώντας ένα κομμάτι μαλλί, ρίχνει το “σπόρο” του Ηφαίστου στο έδαφος, όπου η Μητέρα Γη (Γαία) μένει έγκυος και γεννιέται ο Ερεχθέας κατευθείαν από το χώμα (έριο / μαλλί+χθων / γη). 


Και βέβαια, όλες οι προαναφερθείσες καθολικές και ύψιστες αξίες, αναδύονται αγλαές από την ακτή της εντελέχειας (η τελειοποίηση κάθε όντος είναι η θεμελιακή αρχή της αριστοτελικής φιλοσοφίας) ωσάν μίαν άλλην Αφροδίτη του Μποτιτσέλι {La Nascita Di Venere 1486, Sandro Botticelli (Galleria Degli Uffizi)}, αποτελώντας την πεμπτουσία και τα ερείσματα του λαμπρότερου Αθηναϊκού και του κόσμου ολάκερου μνημείου, του Ναού του Παρθενώνα. 


Ο Παρθενών, το σημαντικότερο μνημείο της Αθηναϊκής Πολιτείας καθώς και λίκνο του Δυτικού Πολιτισμού, χαρακτηρίζεται δικαίως ως η απόλυτη κορύφωση του Δωρικού Ρυθμού. Ο ναός {ετυμ.: αρχ. ρ.ναίω δηλ. κατοικώ (η κατοικία του θεού)} ξεκινά να κτίζεται το 448/7 π.Χ. και τα εγκαίνια τελούνται το 438 στα Μεγάλα Παναθήναια ενώ ο γλυπτός διάκοσμος περατώθηκε το 433/2 π.Χ. Αρχιτέκτονες του μεγαλόπνοου και σπουδαίου έργου ήταν ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης ενώ ο μεγαλοφυής γλύπτης Φειδίας έφερε την ευθύνη του γλυπτού διακόσμου, δηλαδή των ολόγλυφων γλυπτών του Ανατολικού & Δυτικού Αετώματος καθώς και των ανάγλυφων παραστάσεων των Μετοπών και της Ζωφόρου. Ο Παρθενών όπως και τα γλυπτά του, χαρακτηρίζονται από την ύψιστη τελειότητα, ακρίβεια και τεχνική, κατατάσσοντάς τον στην ύψιστη βαθμίδα στο Πάνθεο των Θαυμάτων της Αρχιτεκτονικής. Μάλιστα, αποτελεί ένας από τους λίγους αρχαίους ναούς κατασκευασμένους εξ’ ολοκλήρου από μάρμαρο (εκτός κάποιων τμημάτων) και ο μόνος από τους Δωρικούς Ναούς με ανάγλυφες όλες τις μετόπες του. Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκε Πεντελικό Μάρμαρο από το λατομείο της Πεντέλης. Στο σηκό του Ναού, βρισκόταν το αριστουργηματικό Χρυσελεφάντινο Άγαλμα της Αθηνάς το οποίο ήταν τοποθετημένο σε ένα βάθρο ενώ ο πυρήνας του αγάλματος ήταν κατασκευασμένος από ξύλο. Ο Φειδίας χρησιμοποίησε για τα γυμνά μέρη του σώματος της Ολύμπιας θεάς ελεφαντόδοντο και για το ένδυμα και τα μαλλιά χρυσό βάρους 1.140 κιλών. Η θεά Αθηνά παρουσιαζόταν πάνοπλη να κοιτά αποφασιστικά μα και γαλήνια προς την Ανατολή (οπού είναι προσανατολισμένος και ο Ναός), κρατώντας στο δεξί της χέρι τη θεά Νίκη και στο αριστερό την ασπίδα και το δόρυ της. Είχε ύψος 13 μέτρα και ήταν εφάμιλλο της δόξας και της δύναμης της Αθήνας του Περικλή. Ένα πραγματικό αριστούργημα της αρχαιότητος το οποίο δεν σώζεται σήμερον.



Σχεδιαστική Απεικόνιση της Ανατολικής Όψης του Ναού



Το Χρυσελεφάντινο Άγαλμα της Αθηνάς στο εσωτερικό του Παρθενώνος, Φειδίας. Σχεδιαστική Απεικόνιση

Η Γλυπτική Κόσμηση του Παρθενώνος 


Ο γλυπτός διάκοσμος του Παρθενώνα αποτελείται από τρεις ενότητες: Τα αγάλματα των Αετωμάτων (Pediments), τις Μετόπες (Metopes) και τη Ζωφόρο (Frieze). Μέσα στα δύο τριγωνικά τύμπανα των αετωμάτων θεϊκές μορφές του Ολύμπου, ημίθεοι και ήρωες της Αττικής διηγούνται δύο μύθους σχετικά με τη θεά Αθηνά. 



Τα Γλυπτικά Μέρη του Ναού

Τα Αετώματα


Στο Ανατολικό Αέτωμα, με θεϊκή μεγαλοπρέπεια η γέννηση της θεάς. Σύμφωνα με έναν πανάρχαιο μύθο, ο Δίας είχε έναν φοβερό πονοκέφαλο και πρόσταξε τον Ήφαιστο να του ανοίξει το κεφάλι. Αυτός χτύπησε με έναν πέλεκυν το κεφάλι του Δία και αμέσως ξεπετάχτηκε από μέσα η Αθήνα με την πανοπλία της, το κράνος και το δόρυ. Ο Δίας στο κέντρο του αετώματος καθισμένος στον θρόνο και δίπλα του όρθια η πρωτοεμφανιζόμενη θεά Αθηνά. Στην αριστερή κλειστή γωνία του τριγώνου, από το άρμα του ανατέλλοντος Ηλίου (τέθριππο του Ήλιου) προβάλλονται οι 4 κεφαλές των αλόγων. Οι άλλες θεότητες, σε κατάσταση εκστασιασμού θαμπώνονται από το υπερφυσικό αυτό γεγονός. Στην δεξιά κλειστή γωνία του τριγώνου το θέμα κλείνει με τις κεφαλές των αλόγων από το άρμα της δυομένης Σελήνης (τέθριππο της Σελήνης). Είναι λοιπόν αντιληπτό πως στο ανατολικό αέτωμα εμφανίζεται και η έννοια της χρονικής παρόδου. 

Ανατολικό Αέτωμα του Παρθενώνος, Η γέννηση της θεάς Αθηνάς. Αναπαράσταση.

ΣτοΔυτικό Αέτωμα προβάλλεται ο μύθος της διαμάχης της Αθηνάς με τον Ποσειδώνα για την κυριαρχία της Αττικής γης. Όρθιοι στο κέντρο του αετώματος μόλις έχουν κατέβει από τα άρματα τους, μεγαλοπρεπείς γεμάτοι ζωντάνια, έτοιμοι να αναμετρηθούν. Ο Ποσειδών χτυπάει με την τρίαινα του την γη και αναβλύζει αλμυρό νερό. Η Αθηνά καρφώνει το δόρυ της στο χώμα και φυτρώνει μια ελιά. Οι άλλες θεότητες, ημίθεοι και ήρωες παρίστανται μάρτυρες αυτής της θεϊκής αναμέτρησης. Ο βασιλιάς Κέκροπας ανακηρύσσει την θεά Αθηνά προστάτιδα της Αττικής η οποία δίνει και το όνομα στην πόλη, η δε ελιά γίνεται το Ιερό σύμβολο της Αθήνας. 



Δυτικό Αέτωμα του Παρθενώνος, Η διαμάχη μεταξύ της Αθηνάς και του Ποσειδώνα. Αναπαράσταση.

Οι δύο αυτές γλυπτικές συνθέσεις των αετωμάτων αποτελούν το ύψιστο επίτευγμα ανθρώπινης έμπνευσης και δημιουργίας. Η λεπτομέρεια, η αρχιτεκτονική σμίλευση του πεντελικού μαρμάρου, η απόδοση της κίνησης και της ζωντάνιας των μορφών, διατηρούνται ισορροπημένα σε όλα τα σημεία της σύνθεσης, ακόμη και στο πίσω μέρος των ολόγλυφων αγαλμάτων που αποτελούσε την αθέατη πλευρά του έργου. 



Οι Μετόπες


Οι μετόπες του Παρθενώνα είναι αυτόνομες πλάκες διαστάσεων 1.30Χ1.30 περίπου η κάθε μία, με αναγλυφότητα 25-30 εκατοστών. Φιλοτεχνήθηκαν στα εργαστήρια και τοποθετήθηκαν συρταρωτές στις υποδοχές των τριγλύφων. Οι μετόπες εναλλάξ με τα τρίγλυφα αποτελούν μια συνεχή ζώνη που περιτρέχει το κτίριο κάτω από τα οριζόντια γείσα των αετωμάτων και συνεχίζουν και στις δύο μακριές πλευρές σε μικρή απόσταση από την κατάληξη των μαρμάρινων επικαλύψεων της στέγης του Παρθενώνα. 


Η ανατολική πλευρά διηγείται σκηνές γιγαντομαχίας. Μυθικοί γίγαντες που θέλησαν να ανατρέψουν ανεπιτυχώς τους θεούς του Ολύμπου. 

Η δυτική όψη παριστάνει πολεμικές σκηνές Ελλήνων εναντίον Αμαζόνων, μια πολεμική φυλή γυναικών από τα παράλια του Εύξεινου Πόντου.  


Η βόρεια όψη διηγείται μάχες από την άλωση της Τροίας και τον Τρωικό Πόλεμο.  Από τις 32 μετόπες σώζονται μόνο οι έντεκα. Σε μια από αυτές (βόρεια μετόπη με αριθμό 25) εικονίζεται η Ελένη να καταφεύγει στο ξόανο της Αθηνάς, αναζητώντας προστασία από την επικείμενη επίθεση του Μενελάου. Η σωτηρία της Ελένης έρχεται τελικά από την Αφροδίτη, η οποία στέλνει τον Έρωτα στο Μενέλαο με σκοπό να μετατρέψει την οργή του σε αγάπη. 


Στη νότια πλευρά παρουσιάζονται συμπλοκές Κενταύρων με τους Λάπηθες. Οι Κένταυροι ήταν μυθικά τέρατα τα οποία ήταν άνθρωποι από τη μέση και πάνω και άλογα από τη μέση και κάτω. Κατοικούσαν σε όρη της Θεσσαλίας όπου ζούσαν και οι Λάπηθες. Στον γάμο του βασιλιά των Λαπήθων, Πειρίθοου κάλεσαν και τους Κένταυρους οι οποίοι αφού ήπιαν πολύ κρασί επιτέθηκαν στις γυναίκες των Λαπήθων με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν βίαιες σκηνές σώμα με σώμα. Ο Περίθοος βοηθούμενος από τον Θησέα κατόρθωσε να νικήσει τους Κενταύρους. Η μυθολογική αυτή σκηνή παρουσιάζεται με όλη της τη μεγαλοπρέπεια στο απαστράπτον πεντελικό μάρμαρο. 



Σχεδιαστική Απεικόνιση τμημάτων της Νότιας Μετόπης του Παρθενώνος, σχέδιο του Jacques Carrey, 1674.

Η Ζωφόρος 


Ο Φειδίας σε μία αξιοθαύμαστη καλλιτεχνική σύλληψη παριστάνει την λαμπρή πομπή των Παναθηναίων. Στα Παναθήναια που τελούνταν κάθε χρόνο οι Αθηναίοι γιόρταζαν τα γενέθλια της θεάς Αθηνάς. Κάθε 4 χρόνια όμως εορτάζονταν τα Μεγάλα Παναθήναια όπου διοργανώνονταν η επίσημη πομπή με σκοπό τη μεταφορά του ιερού πέπλου με το οποίο έντυναν το λατρευτικό ξόανο της θεάς Αθηνάς (ξύλινο άγαλμα που θεωρείτο από τους Αθηναίους ότι έπεσε από τον ουρανό). 



Τμήμα Λίθου της Ζωφόρου του Παρθενώνος .

Σε μια μεγαλοπρεπή πομπή, τελετάρχες, ιερείς, παρθένες με υδρίες, κάνιστρα και τελετουργικά σκεύη, ιππείς, άρματα, οπλίτες, καλλιτέχνες, γέροντες με κλαδιά, νέοι που έφερναν ζώα προς θυσία, ξεκινώντας από την νοτιοδυτική γωνία του ναού σε δύο ξεχωριστά ρεύματα κατευθύνονται προς το κέντρο της ανατολικής όψης. Το ένα ρεύμα διερχόμενο από τη δυτική και βόρεια όψη και το άλλο έχοντας ως αφετηρία το ίδιο σημείο διαμέσου της νότια πλευράς τερματίζουν στο κέντρο της ανατολικής όψης όπου ο αρχιερέας πλαισιωμένος από τους θεούς του Ολύμπου παραλαμβάνει το ιερό πέπλο της θεάς Αθηνάς. 



Νότια Ζωφόρος. Ένταξη του σωζόμενου θραύσματος στην αρχική μορφή του λίθου. Αναπαράσταση.

360 ανθρώπινες και θεϊκές μορφές και πλήθος ζώων συνθέτουν αυτό το μεγαλοφυές γλυπτικό δημιούργημα. Η δυναμική του έργου σταματά τον χρόνο τη στιγμή που σε κάθε πρόσωπο και σε κάθε κίνηση αποτυπώνεται η ένταση, η εγρήγορση, η ευθυμία, η ανταγωνιστική και επιδεικτική διάθεση των ιππέων, ο ενθουσιασμός, η μεγαλοπρέπεια, η ιερότητα και η προσήλωση ανάλογα με το ρόλο που διαδραματίζει η κάθε μορφή. 



Εν κατακλείδι…

 

Ο Παρθενών και τα Μάρμαρά του αποτελούν την ύπατη έκφανση της Κλασσικής Τέχνης καθώς και όλων εκείνων των υψίστων αξιών που συνέθεσαν την αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία. Η διαφύλαξη και αναστήλωση του Ναού είναι προτεραιότητα της Ελληνικής Δημοκρατίας και του Υπουργείου Πολιτισμού. Η επίδειξη σεβασμού σε ένα θαύμα του αρχαίου κόσμου το οποίο έπειτα από 2500 χρόνια συνεχίζει να αντηχεί σε κάθε θραύσμα του, την αρχαία γνώση όπου ακόμα και σήμερα δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως, είναι μέλημα όλων. Αρκεί η συνείδηση να γίνει πράξη, και η πράξη συνέπεια.  


Η λεηλασία των γλυπτών του Παρθενώνος από τον Λόρδο Έλγιν θα αναλυθεί σε επόμενο άρθρο…                                                                


Εικόνα Εξωφύλλου: East Pediment (D), British Museum. Photograph by Tony French / Alamy.






Ο Περσέας Γιώργος Γαϊτανάρος είναι γλύπτης επηρεασμένος από τις νόρμες της Κλασσικής αλλά και Αναγεννησιακής Γλυπτικής ενώ επίσης φοιτά στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου. Αντικείμενό του αποτελεί η Αρχιτεκτονική της Αρχαιότητας. Από το 2015 έως και σήμερα είναι ενεργό μέλος της πλατφόρμας National Geographic Your Shot στον τομέα των Καλών Τεχνών & Μνημείων. 


  • Facebook
  • Instagram
  • output-onlinepngtools

NEWSLETTER

Have you unplugged recently?

διαφημιστείτε

ταυτότητα

επικοινωνία

podcasts.png